Sehaska-kantak

Haurrei lo errazago edo arinago egin dezaten, sehaska-kantak abesten zaizkie.

 Horrela, lasaitu egiten dira eta loaldia errazten zaie eta horrez gain, ume eta gurasoen artean lotura bat sortzen da, lotarako momentu horrek berebizko garrantzia duelarik.

-Mundu guztian zehar hedatuta daude.

- erritmo motelarekin abesten dira.

- errepikakorrak izaten dira.

- monotonoak.

- onomatopeiak tartekatzen dira.

Adibide moduan, nire amonak abesten zidan sehazka kanta bat uzten dizuet:

OBABATXUE LO TA LO

Obabatxue lo ta lo

Zuk orain eta nik gero

Zauk gura dozuen orden baten

Biok eingo du lo ta lo, aaa!

Neure laztana datorrenian

Zaldi urdinen gañian

Berrehun kaskabel urregorrizko

Zaldiek ditu ditu gañian, aaa!

Neure laztana-laztango

Kalean negarrez hago

Haren negarra gozoagoa da

Askoren barrea baino.

Aitite dala zunzulun berde

Amama dala masuste

Aite joan da Bituriera

Ama lepoan hartute.

Aite etorri de Biturieti

Ama bidian galdute

Aitek topau dau ama kamaran

Gona gorriek jantzite.

Larrosatxuen bost orri dekoz

Krabeliñak hamabi,

Neure umiak gure dauena

Eskatu daiola amari.

Baladak

Behin kopla zaharrak azalduta, baladak azaltzeari ekingo diogu:

Baladak narratiboak eta laburrak diren kantuak dira. Zenbait gertaera kontatzen dituzten istorio laburrak dira eta askotan atzekoz- aurrerakoak izaten dira, hau da, amaieratik hasten dira.

Hitz egiten diren gaiak ez dira samurrak izaten: borrokak, posible ez diren maitasunak, hilketak…

Ez dira datu orokor eta deskribapenak ematen baladetan.

-Lehen bi lerroetan naturari buruz hitz egiten da.

Historiari begiratuz honela sailkatzen dira:

-          Epikoak (Erdi Aro bukaerako gauzei buruz hitz egiten dute)

-          Epiko-lirikoak (XVII.mendekoak)

-          Lirikoak (XVIII.mendekoak, elkarrizketa moduan agertzen dira)

Adibide legez, “Maitia non zira” balada bideoan uzten dizuet:

Maitia, nun zira?
Nik ez zaitut ikusten
ex berririk jakiten.
Nora galdu zira?

Maitia, nun zira?
Nik ez zaitut ikusten
ex berririk jakiten.
Nora galdu zira?

Nora galdu zira?

Ala kanbiatu da zure deseina?
Hitz eman zenereitan,
ez behin bai birritan,
enia zinela.

Ohikoa nauzu,
ez nauzu kanbiatu.
Bihotzean bait nuen hartu
eta zu maitatu.

Eta zu maitatu…

Aita jeloskor batek
dizu kausatu.
Zure ikustetik
gehiago mintzatzetic
hark nizu pribatu.

Maitia, nun zira?

Maitia, nun zira?

Kopla Zaharrak

Hurrengo egunetan, kantuei buruz arituko naiz hizketan, zehazkiago esateko, kopla zaharrak, baladak eta sehaska kantak azaltzen saiatuko naiz, ahozko eta idatziko tradizioan arrasto nabarmena utzi baitute.

Gaurkoan, kopla zaharrak zer diren azaltzeari ekingo diogu.

Kopla zaharrak euskal literaturan garrantzia handia dute. Usadio zaharretan oinarritzen dira eta funtzio soziala dute, hainbat ospakizunetan abesten baitira, hala nola, Santa Ageda egunean, Olentzero egunean, Gabon zaharretan…

Gaur egun, kopla zaharrak buruz ikasten dira, eta buruz ikasi ondoren abesten dira. antzina, ordea, momentuan bertan sortzen ziren, abesteko momentuan, hau da, bat-batean asmatutakoak izaten ziren, inprobisatuak.

Zenbait ezaugarri dituzte koplek:

- Formula bat jarraitzen da: Hasiera batean agurra agertzen da. Ospatzeko egunari edo Santuari aipamena egiten zaio.

- naturari erreferentzia ugari egiten zaizkio.

- 4 bertso- lerro izaten dituzte.

- Azken bi bertso lerroetan agertzen da eduki garrantzitsuena

Adibide bezala, eskolan,  Igorreko Inazio Zubizarreta eskolan, urtero- urtero abesten genuen Santa Ageda koplaren bertsioarekin uzten zaituztet. Horrez gain, “Igiriñauko Artzainak” kopla ere jarriko dizuet, herritar batek abestu didana:

SANTA AGEDA

Aintzaldu daigun Agate Deuna
bihar da Deun Agate
etxe honetan zorion hutsa
betiko euko ahal dabe.

Zorion etxe hontako denoi
oles egitera gatoz,
aterik ate ohitura zaharrak
aurten berritzeko asmoz.

Igorreko eskolatik hona
gatoz zuei kantatzera,
Agate Deunak ekarri gaitu
zuen etxeko atera.

IPIÑABURU LEKU ALTUAN

Ipiñaburuko leku altuan

Undurragaren buruan,

Ikazginagaz ezkontzen danak

Ez dau zentsurik buruan.

Atzo goizean prebentau eta

Gaur naroazu absora

Leku txarrean egineko egurrak

Aterazoten bidera.

Harezpe batean ezarri eta

negarra far-far altzora,

Abadearen lapikotxoa

Etorri jatan gogora.

Abadearen lapikotxoa

Txikerra baina gozoa

Ikazginaren lapikotxoa

Handia baina harroa.